استفاده از رایانه در زمان ما به یکی از رایجترین
کارها تبدیل شده است. امروزه رایانه نه تنها در خانهها بلکه در محیطهای
کاری نیز گسترش بیرویهای پیدا کرده است و کمتر اداره و سازمانی را
مشاهده میکنیم که در آن از رایانه خبری نباشد. این پدیده جدید اگرچه فواید
بیشماری به ما انسانها هدیه کرده است اما مشکلاتی برای کاربران به همراه
میآورد. کارشناسان بهداشت حرفهای و ارگونومی معتقدند کار با رایانه
عوارضی به همراه دارد. از جمله مهمترین آنها، ايجاد مشکلات بینایی برای
کاربر، عوارض مفصلی و عضلانی، مشکلات زایمانی در دوران بارداری، عوارض
پوستی، استرس و تنفس گازهای مضر متصاعد شده از رایانه كه به آنها اشاره
خواهد شد.
۱ - مشکلات بينايي:
مشکلات بينايي يکي از شايعترين مشکلاتي است که در اثر کار زياد با رايانه ايجاد ميشود؛ مانند درد، سرخي، سوزش و آبريزش از چشم، دوبيني، احساس تاري ديد که به کاهش قدرت بينايي، خستگي و درد چشم و سردرد منجر ميشود. چشمهاي انسان عادت دارند تا بسيار راحت بر روي اشياي دور و نزديک متمرکز شوند؛ به همين دليل احتمال خستگي ماهيچه چشمي که بر روي کاغذ و صفحه مانيتور متمرکز شده وجود دارد. همچنين ماهيچههاي ديگر چشم، از تغييرات نور يا درخشندگي يا از تغيير مسير ديد بين صفحه مانيتور و نوشتههاي در حال تايپ خسته ميشوند و به دليل جابجايي زياد کلمات، چشم قدرت تطابق خود را به مرور از دست مي دهد . افرادي که داراي اختلالات انکساري اصلاح نشده هستند بيشتر در معرض خطر هستند .
۲ - عوارض مفصلي و عضلاني:
يکي ديگر از شايعترين عوارض کار با رايانه، دردهاي عضلاني و درد مچ دست و بازوهاست. درد گردن و کمر در درازمدت، خميدگي پشت، از عوارض ديگر کار زياد و طولاني با رايانه است.
معمولاً کاربران رايانه، ساعدها، دستها، بازوان، پشت و گردن خود را در يک حالت ثابت قرار ميدهند و اين عمل باعث وارد شدن فشار زياد، در زمان طولاني، بر روي ماهيچهها و تاندونهاي فرد ميشود و در نهايت ميتواند به مشکلات عضلاني و مفصلي نيز منجر شود. در اين رابطه، فاکتورهاي ارگونوميکي نظير بارکاري، حرکت تکراري، طرز نشستن، زاويه ديد، وضعيت ميز و صندلي، ارتفاع صفحه کليد و مانيتور، وضعيت نوري، سرعت تايپ، عدم آرامش رواني و ... ميتواند از فاکتورهاي عمده خطر باشد.
۳- مشکلات زايماني و بارداري :
برخي پژوهشگران، بر اين باورند که زايمانها و بارداريهاي غيرعادي و تولد نارس و ناقص، با استفاده از صفحه نمايش رايانه و وجود تشعشعات آن مربوط است.
۴- مشکلات پوستي:
ولتاژ زياد لامپ تصوير باعث توليد ميدان الکترواستاتيک و بارهاي الکتريکي مثبت در سطح خارجي صفحه نمايش ميشود. در ميدان بين بارهاي مثبت و صورت اپراتور، گرد و خاک و ذرات در تمامي جهات حرکت ميکنند . اگر چه ميزان گرد و خاک و ذرات بسته به نوع تهويه اتاق، کفپوش و عوامل ديگر تغيير ميکند، ولي هميشه وجود دارند. جريان بارهاي مثبت حاصل در اين ميدان، ممکن است در کساني که حساسيت پوستي دارند باعث خشک شدن پوست دست و صورت و ترک خوردن آن شود .
همچنين بررسيهايي صورت گرفته، نشان ميدهد، افرادي که از حساسيتهاي پوستي شکايت دارند و هنگام کار بيشتر تحت فشارهاي فکري و عصبي قرار مي گيرند، اين فشارها و استرسها ميتواند باعث تغييرات هورموني همچنين ضايعات پوستي شود.
5- استرس و مشکلات عصبي- رواني:
کار با کامپيوتر افسردگيزا نيست بلکه حجم زياد کار است که در ايجاد استرس رواني نقش دارد.
6- تنفس گازهاي مضر:
بدنه رايانه و نمايشگرها بر اثر گرم شدن، بوي مخصوصي از خود متصاعد ميکنند. از جمله اين بوها گاز ديوکسين است که توسط بدنه رايانه (بر اثر حرارت) و صفحه نمايشگر توليد ميشود. اين مواد به عنوان مواد ضدحريق در بدنه نمايشگر و بردهاي رايانه به کار ميروند. همچنين گاز ازن به هنگام کار چاپگر ليزري توليد ميشود که به بافت مخاطي بيني ، چشم و گلو آسيب ميرساند . بنابراين ، رعايت استاندارد هاي مربوط در اين خصوص توسط وارد کنندگان يا توليد کنندگان رايانه ضروري است.
* راههاي پيشگيري از عوارض و بيماريهاي ناشي از کار با رايانه
بايد اذعان داشت که کار با رايانه کسي را بيمار نکرده و عوارضي را به وجود نميآورد، بلکه رفتارهاي غلط و ناصحيح و غيراصولي، درجه تأثيرپذيري منفي را در کار با رايانه بالا برده و شخص را دچار عوارض مختلف ميکند رعايت اصول بهداشت کار، شرط درست و صحيح کار کردن با رايانه است که در زير به برخي از اين اصول اشاره ميشود :
• کارکناني که با رايانه کار ميکنند، در زمان استخدام و شروع به کار و سپس به طور ساليانه (در قالب معاينات دورهاي) بايد توسط متخصصان چشم يا بينايي سنجي مورد معاينه و آزمايشات لازم قرار گيرند و به توصيههاي پزشک، توجه جدي كنند . در معاينات قبل از استخدام و دورهاي، به عوارض و بيماريهاي مفصلي و عضلاني توجه شود و کارکناني که به دردهاي مفصلي، کمردرد، شانه و ...مبتلا شدهاند به سرعت به پزشک طب کار يا ساير متخصصان مراجعه کنند.
• در دوران بارداري، زنان از کار با رايانه معاف شوند.
• محدوديت کار با رايانه در نظر گرفته شود و توأم با استراحتهاي کوتاه مدت در بين کار باشد. توصيه ميشود براي هر يک ساعت کار مداوم ،۱۵ دقيقه استراحت در نظر گرفته شود. در هنگام استراحت بين کار بايستيد، قدم بزنيد و فکر خود را به موضوعات ديگر متمرکز کنيد. ماهيچههاي خود را شل و سپس آنها را بکشيد و وضعيت آنها را تغيير دهيد. نرمش در هنگام استراحت و بين کار سودمند است. (براي رفع خستگي مي توان از حرکات کششي استفاده نمود) .
• براي کاهش خستگي چشم بايد هر چند مدت يک بار به نقطهاي در فواصل دور نگاه کنيد. از آنجا كه هر منبع نور نظير كامپيوتر، خورشيد و تلويزيون داراي دو اشعه ماوراي بنفش و مادون قرمز است، بستن 3 دقيقه چشم پس از نيم ساعت كار با كامپيوتر سبب قطع شدن برخورد اشعههاي مذكور با چشم، كم شدن تاثير مضر اين اشعهها بر روي چشم و استراحت چشم ميشود. نشستن طولاني مدت پشت كامپيوتر باعث خستگي چشم ميشود كه اين موجب صدمه زدن به چشم شده و تاثيرات كوتاه مدت خستگي چشم غير قابل انكار است و درد چشم، آبريزش، سوزش از علائم اين خستگي است.
• در هنگام کار با رايانه اگر بدن کشيده باشد و سر بالا نگاه داشته شود و شانهها آويزان باشد بالا تنه در راحتترين حالت قرار خواهد گرفت، چرا که بد نشستن انجام کار را سختتر کرده و منجر به خستگي ماهيچهها خواهد شد.
• روشنايي محل کار بايد مخلوطي از نورسفيد و زرد بوده ( ترجيحاً از لامپ مهتابي استفاده شود ) و شدت آن درحدود ۳۰۰ لوکس باشد.
• ميز کار طوري قرار گيرد که روشنايي لامپهاي سقف در طرفين قرار گيرد و از قرار دادن ميز در محلي که نور لامپ مستقيماً در برابر کاربر باشد خودداري شود. در استفاده از روشنايي طبيعي نيز نبايد صفحه مانيتور در برابر پنجره قرار گيرد.
• براي به حداقل رساندن فشار بر روي گردن و کمر، استفاده از گيرههاي اوراق يا کاغذ گير لازم است.
• بهتر است با باز کردن درب و پنجره ها و يا تعبيه دستگاه تهويه، هواي اتاق به طور مرتب تعويض شود.
• صندلي و ميز مورد استفاده در حفظ سلامت و فرم عضلات و اسکلت بدن نقش بسيار مهمي دارند، بنابراين، بايد اصول ارگونوميک در انتخاب آنها رعايت شود.
همچنين سطح صفحه کليد، بايد هم ارتفاع با دسته صندلي و آرنج باشد و مچها به طور عادي روي صفحه کليدها قرار گيرد، به طوري که هنگام کار، ساعدها تقريباً موازي با افق قرار گرفته و زاويه بين مچ دست و ساعد ، ۵ تا ۱۰ درجه باشد. موقعيت ماوس در همان ارتفاع و فاصله نسبت به صفحه کليد است.
• صفحه مانيتور نيز بايد طوري تنظيم شود که بالاترين سطح آن در امتداد ديد چشمها قرار گيرد. فاصله مناسب بين چشم و صفحه نمايش ۶۰-۵۰سانتي متر است و بهترين رنگ براي صفحه مانيتور سبز تيره رنگ کهربايي است.
۱ - مشکلات بينايي:
مشکلات بينايي يکي از شايعترين مشکلاتي است که در اثر کار زياد با رايانه ايجاد ميشود؛ مانند درد، سرخي، سوزش و آبريزش از چشم، دوبيني، احساس تاري ديد که به کاهش قدرت بينايي، خستگي و درد چشم و سردرد منجر ميشود. چشمهاي انسان عادت دارند تا بسيار راحت بر روي اشياي دور و نزديک متمرکز شوند؛ به همين دليل احتمال خستگي ماهيچه چشمي که بر روي کاغذ و صفحه مانيتور متمرکز شده وجود دارد. همچنين ماهيچههاي ديگر چشم، از تغييرات نور يا درخشندگي يا از تغيير مسير ديد بين صفحه مانيتور و نوشتههاي در حال تايپ خسته ميشوند و به دليل جابجايي زياد کلمات، چشم قدرت تطابق خود را به مرور از دست مي دهد . افرادي که داراي اختلالات انکساري اصلاح نشده هستند بيشتر در معرض خطر هستند .
۲ - عوارض مفصلي و عضلاني:
يکي ديگر از شايعترين عوارض کار با رايانه، دردهاي عضلاني و درد مچ دست و بازوهاست. درد گردن و کمر در درازمدت، خميدگي پشت، از عوارض ديگر کار زياد و طولاني با رايانه است.
معمولاً کاربران رايانه، ساعدها، دستها، بازوان، پشت و گردن خود را در يک حالت ثابت قرار ميدهند و اين عمل باعث وارد شدن فشار زياد، در زمان طولاني، بر روي ماهيچهها و تاندونهاي فرد ميشود و در نهايت ميتواند به مشکلات عضلاني و مفصلي نيز منجر شود. در اين رابطه، فاکتورهاي ارگونوميکي نظير بارکاري، حرکت تکراري، طرز نشستن، زاويه ديد، وضعيت ميز و صندلي، ارتفاع صفحه کليد و مانيتور، وضعيت نوري، سرعت تايپ، عدم آرامش رواني و ... ميتواند از فاکتورهاي عمده خطر باشد.
۳- مشکلات زايماني و بارداري :
برخي پژوهشگران، بر اين باورند که زايمانها و بارداريهاي غيرعادي و تولد نارس و ناقص، با استفاده از صفحه نمايش رايانه و وجود تشعشعات آن مربوط است.
۴- مشکلات پوستي:
ولتاژ زياد لامپ تصوير باعث توليد ميدان الکترواستاتيک و بارهاي الکتريکي مثبت در سطح خارجي صفحه نمايش ميشود. در ميدان بين بارهاي مثبت و صورت اپراتور، گرد و خاک و ذرات در تمامي جهات حرکت ميکنند . اگر چه ميزان گرد و خاک و ذرات بسته به نوع تهويه اتاق، کفپوش و عوامل ديگر تغيير ميکند، ولي هميشه وجود دارند. جريان بارهاي مثبت حاصل در اين ميدان، ممکن است در کساني که حساسيت پوستي دارند باعث خشک شدن پوست دست و صورت و ترک خوردن آن شود .
همچنين بررسيهايي صورت گرفته، نشان ميدهد، افرادي که از حساسيتهاي پوستي شکايت دارند و هنگام کار بيشتر تحت فشارهاي فکري و عصبي قرار مي گيرند، اين فشارها و استرسها ميتواند باعث تغييرات هورموني همچنين ضايعات پوستي شود.
5- استرس و مشکلات عصبي- رواني:
کار با کامپيوتر افسردگيزا نيست بلکه حجم زياد کار است که در ايجاد استرس رواني نقش دارد.
6- تنفس گازهاي مضر:
بدنه رايانه و نمايشگرها بر اثر گرم شدن، بوي مخصوصي از خود متصاعد ميکنند. از جمله اين بوها گاز ديوکسين است که توسط بدنه رايانه (بر اثر حرارت) و صفحه نمايشگر توليد ميشود. اين مواد به عنوان مواد ضدحريق در بدنه نمايشگر و بردهاي رايانه به کار ميروند. همچنين گاز ازن به هنگام کار چاپگر ليزري توليد ميشود که به بافت مخاطي بيني ، چشم و گلو آسيب ميرساند . بنابراين ، رعايت استاندارد هاي مربوط در اين خصوص توسط وارد کنندگان يا توليد کنندگان رايانه ضروري است.
* راههاي پيشگيري از عوارض و بيماريهاي ناشي از کار با رايانه
بايد اذعان داشت که کار با رايانه کسي را بيمار نکرده و عوارضي را به وجود نميآورد، بلکه رفتارهاي غلط و ناصحيح و غيراصولي، درجه تأثيرپذيري منفي را در کار با رايانه بالا برده و شخص را دچار عوارض مختلف ميکند رعايت اصول بهداشت کار، شرط درست و صحيح کار کردن با رايانه است که در زير به برخي از اين اصول اشاره ميشود :
• کارکناني که با رايانه کار ميکنند، در زمان استخدام و شروع به کار و سپس به طور ساليانه (در قالب معاينات دورهاي) بايد توسط متخصصان چشم يا بينايي سنجي مورد معاينه و آزمايشات لازم قرار گيرند و به توصيههاي پزشک، توجه جدي كنند . در معاينات قبل از استخدام و دورهاي، به عوارض و بيماريهاي مفصلي و عضلاني توجه شود و کارکناني که به دردهاي مفصلي، کمردرد، شانه و ...مبتلا شدهاند به سرعت به پزشک طب کار يا ساير متخصصان مراجعه کنند.
• در دوران بارداري، زنان از کار با رايانه معاف شوند.
• محدوديت کار با رايانه در نظر گرفته شود و توأم با استراحتهاي کوتاه مدت در بين کار باشد. توصيه ميشود براي هر يک ساعت کار مداوم ،۱۵ دقيقه استراحت در نظر گرفته شود. در هنگام استراحت بين کار بايستيد، قدم بزنيد و فکر خود را به موضوعات ديگر متمرکز کنيد. ماهيچههاي خود را شل و سپس آنها را بکشيد و وضعيت آنها را تغيير دهيد. نرمش در هنگام استراحت و بين کار سودمند است. (براي رفع خستگي مي توان از حرکات کششي استفاده نمود) .
• براي کاهش خستگي چشم بايد هر چند مدت يک بار به نقطهاي در فواصل دور نگاه کنيد. از آنجا كه هر منبع نور نظير كامپيوتر، خورشيد و تلويزيون داراي دو اشعه ماوراي بنفش و مادون قرمز است، بستن 3 دقيقه چشم پس از نيم ساعت كار با كامپيوتر سبب قطع شدن برخورد اشعههاي مذكور با چشم، كم شدن تاثير مضر اين اشعهها بر روي چشم و استراحت چشم ميشود. نشستن طولاني مدت پشت كامپيوتر باعث خستگي چشم ميشود كه اين موجب صدمه زدن به چشم شده و تاثيرات كوتاه مدت خستگي چشم غير قابل انكار است و درد چشم، آبريزش، سوزش از علائم اين خستگي است.
• در هنگام کار با رايانه اگر بدن کشيده باشد و سر بالا نگاه داشته شود و شانهها آويزان باشد بالا تنه در راحتترين حالت قرار خواهد گرفت، چرا که بد نشستن انجام کار را سختتر کرده و منجر به خستگي ماهيچهها خواهد شد.
• روشنايي محل کار بايد مخلوطي از نورسفيد و زرد بوده ( ترجيحاً از لامپ مهتابي استفاده شود ) و شدت آن درحدود ۳۰۰ لوکس باشد.
• ميز کار طوري قرار گيرد که روشنايي لامپهاي سقف در طرفين قرار گيرد و از قرار دادن ميز در محلي که نور لامپ مستقيماً در برابر کاربر باشد خودداري شود. در استفاده از روشنايي طبيعي نيز نبايد صفحه مانيتور در برابر پنجره قرار گيرد.
• براي به حداقل رساندن فشار بر روي گردن و کمر، استفاده از گيرههاي اوراق يا کاغذ گير لازم است.
• بهتر است با باز کردن درب و پنجره ها و يا تعبيه دستگاه تهويه، هواي اتاق به طور مرتب تعويض شود.
• صندلي و ميز مورد استفاده در حفظ سلامت و فرم عضلات و اسکلت بدن نقش بسيار مهمي دارند، بنابراين، بايد اصول ارگونوميک در انتخاب آنها رعايت شود.
همچنين سطح صفحه کليد، بايد هم ارتفاع با دسته صندلي و آرنج باشد و مچها به طور عادي روي صفحه کليدها قرار گيرد، به طوري که هنگام کار، ساعدها تقريباً موازي با افق قرار گرفته و زاويه بين مچ دست و ساعد ، ۵ تا ۱۰ درجه باشد. موقعيت ماوس در همان ارتفاع و فاصله نسبت به صفحه کليد است.
• صفحه مانيتور نيز بايد طوري تنظيم شود که بالاترين سطح آن در امتداد ديد چشمها قرار گيرد. فاصله مناسب بين چشم و صفحه نمايش ۶۰-۵۰سانتي متر است و بهترين رنگ براي صفحه مانيتور سبز تيره رنگ کهربايي است.
موضوعات مرتبط: بهداشت حرفه ای
برچسبها: بهداشت , پزشکی , پیشگیری , درمان
تاريخ : یکشنبه بیست و پنجم فروردین ۱۳۹۲ | 19:13 | نویسنده : کارشناس بهداشت |
